Atak Rosji na Ukrainę uświadomił wszystkim, że bezpieczeństwo energetyczne Polski warto budować w oparciu o OZE i energetykę rozproszoną. Jak niedawno informowaliśmy na naszym facebookowym profilu, 25 marca br. na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji pojawił się jeden z najważniejszych projektów nowelizacji Ustawy o OZE ostatnich lat. Projekt przewiduje m.in. zmiany w wielu kluczowych obszarach istotnych dla transformacji polskiej energetyki w kierunku rozwoju społeczności energetycznych takich jak klastry.
Ostateczny kształt Ustawy poznamy oczywiście dopiero po zakończeniu całego procesu legislacyjnego i (miejmy nadzieję) uwzględnieniu krytycznych uwag branży, których skądinąd wiemy nie brakuje. Sami aktywnie uczestniczymy w konsultacjach zgłaszając swoje wątpliwości i sugestie. Nie przewidujemy jednak, aby zgłoszone uwagi przewróciły Projekt Ustawy do góry nogami, ponieważ mimo wszystko zawiera on pewne mechanizmy, które w założeniu Ministerstwa Klimatu i Środowiska pozwolą w większym stopniu opierać zapotrzebowanie na energię o lokalne zasoby OZE. Chcielibyśmy więc przybliżyć Państwu tę obszerną nowelizację, aby uzmysłowić jak będzie zmieniał się rynek energii w Polsce w najbliższych latach.
Powszechnie wiadomo, iż rozproszenie jednostek wytwórczych oraz rozmieszczenie ich blisko odbiorców pozwala na racjonalne i efektywne wykorzystanie lokalnego potencjału OZE, a także wpływa na ograniczenie strat w przesyle i dystrybucji energii elektrycznej. Zgodnie z Polityką Energetyczną Polski do 2040 roku, w 2030 roku będzie funkcjonowało w Polsce nawet 300 obszarów zrównoważonych energetycznie na poziomie lokalnym. Dlatego w Projekcie Ustawy zaproponowano wiele regulacji dotyczących tworzenia klastrów energii, które organizują się, aby dla dobra członków swej społeczności wytwarzać, dystrybuować i magazynować energię elektryczną na własne potrzeby.
W projekcie ustawy zaproponowano zmianę definicji klastra energii, która w nowej wersji mówi, iż jest to: porozumienie, którego przedmiotem jest współpraca w zakresie wytwarzania, magazynowania i równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energią elektryczną lub ciepłem lub paliwami, o których mowa w art. 3 pkt 3 ustawy – Prawo energetyczne, którego stroną jest co najmniej jedna jednostka samorządu terytorialnego i którego celem jest zapewnienie korzyści gospodarczych, społecznych lub środowiskowych stronom porozumienia lub zwiększenie elastyczności systemu elektroenergetycznego. Zaproponowano także, aby działalność w ramach klastra energii mogła być prowadzona na obszarze jednego powiatu lub pięciu sąsiadujących ze sobą gmin. Jest to uzasadnione z uwagi na ryzyko ewentualnego podejmowania prób tworzenia klastrów energii na terenach gmin znacznie oddalonych od siebie, co byłoby sprzeczne z zasadą lokalnego działania klastra energii. Ponadto, klaster energii powinien obejmować zwarty terytorialnie obszar, działając w oparciu o zintegrowaną technicznie infrastrukturę sieciową. Dlatego dodano przepis, który określa, że klaster energii działa na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego, zaopatrującego w energię elektryczną wytwórców i odbiorców będących członkami tego klastra energii, których instalacje są przyłączone do sieci tego operatora.
Obecnie obowiązujące przepisy ustawy w sposób bardzo ogólny określają zasady współpracy biznesowej w ramach klastrów energii, co znacząco ogranicza ich rozwój. Konieczne było więc stworzenie wyraźnych reguł, aby klastry energii mogły efektywnie współpracować na krajowym rynku energetycznym. Ustanowiono więc zasady tworzenia klastrów i zawierania porozumień. Wprowadzono m.in. wymóg zawierania ich w formie pisemnej pod rygorem nieważności oraz wskazano na kluczowe postanowienia, które porozumienie powinno zawierać. Należą do nich m.in. prawa i obowiązki stron porozumienia klastra energii, działalność jaka jest przedmiotem współpracy, a także koordynatora klastra energii oraz jego prawa i obowiązki. Koordynator będzie zobowiązany do sporządzenia rocznego sprawozdania zawierającego, m.in. dane o ilości energii wytworzonej przez strony porozumienia klastra energii, w tym ilość energii wytworzonej z odnawialnych źródeł energii, łączną moc zainstalowanych instalacji należących do członków klastra energii a także informację o zawartych i rozwiązanych umowach obszaru ograniczania obciążenia szczytowego między członkami klastra energii a właściwym operatorem systemu dystrybucyjnego. Koordynator klastra energii będzie przekazywać Prezesowi URE sprawozdanie w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, którego dotyczy to sprawozdanie.
Zgodnie z Projektem przewiduje się stworzenie prowadzonego przez Prezesa URE rejestru klastrów energii. Wpis do rejestru nie będzie jednak obowiązkowy. Dotychczasowi członkowie klastrów energii nie będą musieli zmieniać profilu swojej działalności, aby dostosować się do brzmienia nowych regulacji. Dopiero w przypadku chęci uczestniczenia w systemie wsparcia lub usłudze ograniczania obciążenia szczytowego konieczne będzie dostosowanie się do nowych przepisów oraz uzyskanie wpisu do rejestru.
Podstawowy mechanizm preferencji dla klastrów energii będzie obejmował zwolnienia z opłaty OZE, opłaty kogeneracyjnej, akcyzy oraz obowiązków związanych ze świadectwami pochodzenia w odniesieniu do energii elektrycznej wytworzonej z OZE przez członków klastra energii i pobranej przez członków klastra energii dla każdej godziny okresu rozliczeniowego. Mechanizm wsparcia ma charakter czasowy. Będzie funkcjonował w dwóch etapach. Pierwszy okres będzie trwać od 1 stycznia 2024 do 31 grudnia 2026 r. Wymagane będzie, aby co najmniej 30 % energii wytwarzanej i wprowadzanej do sieci energii przez strony porozumienia klastra energii pochodziło z OZE, a łączna moc zainstalowanych instalacji w klastrze energii nie przekraczała 100 MW energii elektrycznej oraz umożliwiała pokrycie w ciągu roku nie mniej niż 40% łącznego rocznego zapotrzebowania stron porozumienia klastra energii. Ponadto, zdolność magazynowania energii stron porozumienia klastra energii powinna wynosić co najmniej 2% łącznej mocy zainstalowanej instalacji wytwórczych w tym klastrze energii.
W drugim etapie wymagania zostaną zwiększone. Od 1 stycznia 2027 r. wsparcie będzie przysługiwać wobec tych klastrów energii, które wykażą, że co najmniej 50 % energii wytwarzanej i wprowadzanej do sieci energii pochodzi z OZE, zaś łączna moc zainstalowanych instalacji w klastrze nie przekracza 100 MW energii elektrycznej oraz umożliwia pokrycie w ciągu roku w każdej godzinie nie mniej niż 50% łącznych dostaw do stron porozumienia klastra energii w zakresie energii elektrycznej. Ponadto, konieczne będzie posiadanie zdolności magazynowania energii na poziomie 5% łącznej mocy zainstalowanej instalacji wytwórczych w tym klastrze energii.
Przewidziane zostały również dodatkowe korzyści w odniesieniu do kosztów usług dystrybucji, których wysokość zależy od ilości energii elektrycznej pobranej przez członków klastra energii, uzależnione od spełnienia warunków w zakresie osiągnięcia odpowiedniego poziomu zużycia własnego dla danej godziny okresu rozliczeniowego. Wysokość współczynnika wysokości kosztów powiązana została z poziomem zużycia własnego i wynosi on maksymalnie 75% wartości kosztów.
Z założenia propozycje rozwiązań wpłyną również pozytywnie na zapewnienie bezpieczeństwa pracy systemu elektroenergetycznego, czemu służyć będzie nowa usługa ograniczania obciążenia szczytowego. Jest to usługa wykonywana na obszarze ograniczania szczytowego obciążenia mocy polegająca na zmniejszeniu mocy szczytowych, obciążających infrastrukturę sieciową, poprzez aktywne zarządzanie zapotrzebowaniem i wytwarzaniem energii elektrycznej. Odpowiedni dobór odnawialnych i innych źródeł wytwarzania energii w ramach kooperatyw energetycznych, takich jak m.in. klastry energii, może lokalnie zapewnić samowystarczalność i tym samym bezpieczeństwo energetyczne. Takie podejście wymagać będzie zmiany dotychczasowego rynku produkcji i dystrybucji energii oraz wdrażania nowych modeli rynkowych dopuszczających m.in. takie cechy jak: moc, dyspozycyjność, lokalizacja wytwórcy, lokalizacja odbiorcy, czy charakterystyka zapotrzebowania.
Usługa ograniczania obciążenia szczytowego jest zdefiniowaną w ustawie formułą odpłatnego świadczenia na rzecz operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego przez strony porozumienia klastra energii usługi w postaci ograniczenia szczytowej generacji energii. Usługa związana jest z obszarem ograniczania obciążenia szczytowego, który został określony jako zbiór punktów poboru energii członków klastra energii przyłączonych do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej zasilanych z jednej linii elektroenergetycznej SN lub z jednej stacji SN/nN, uzgodniony z operatorem systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego.
Utworzenie na obszarze klastra energii obszaru ograniczania obciążenia szczytowego następuje w drodze zawarcia umowy obszaru ograniczania obciążenia szczytowego pomiędzy zainteresowanymi stronami porozumienia klastra energii z operatorem systemu dystrybucyjnego po uzyskaniu warunków utworzenia obszaru ograniczania obciążenia szczytowego od tego operatora. Umowa może także przewidywać upoważnienie operatora systemu dystrybucyjnego do zainstalowania systemów monitorowania i automatycznej redukcji generacji mocy na punktach poboru energii stron porozumienia klastra energii zlokalizowanych na obszarze ograniczania obciążenia szczytowego dla zagwarantowania utrzymania określonego w umowie poziomu ograniczania obciążenia szczytowego na tym obszarze. Wysokość wynagrodzenia z tytułu świadczenia usługi ograniczania obciążenia szczytowego ustalana jest w zależności od stopnia wywiązania się z obowiązku ograniczania szczytowego zapotrzebowania na moc obszaru ograniczania obciążenia szczytowego przez strony umowy będące członkami klastra energii. Wprowadzenie usługi ograniczania obciążenia szczytowego teoretycznie otwiera nowe możliwości działania dla stron porozumienia klastra energii oraz może stanowić użyteczne narzędzie do bilansowania energii elektrycznej przez operatora sieci dystrybucyjnej, wzmacniając jej stabilność. Z kolei wcześniej wspomniane mechanizmy i preferencje mogą dać istotny impuls rozwoju samobilansujących się obszarów jakimi są klastry energii … pod warunkiem uwzględnienia głosu najbardziej zainteresowanych, czyli podmiotów działających od lat na rzecz rozwoju energetyki rozproszonej. Zaproponowane przepisy w wielu miejscach wydają się niezrozumiałe i nieprecyzyjne, co bez odpowiedniego interwencji niewiele wniosą w rozwój klastrów energii …